Негизгиге Менин наристем Кайсынысы жакшы: кыргыз класспы же орус класспы?

Кайсынысы жакшы: кыргыз класспы же орус класспы?

131

Кайсынысы жакшы: кыргыз класспы же орус класспы?

Мектептин босогосун аттай турган баласы бар ата-энени түйшөлткөн суроолордун бири: “Баламды кыргыз тилдүү мектепке берсемби же орус тилдүүбү?” деген суроо. Бул тууралуу адис пайдалуу ойлору менен бөлүштү.

Айгүл Ысакеева, психолог: “Бала кайсы тилде ойлонсо, ошол класска бериш керек”

Айгүл айым, баланын аң-сезимине доо кетирбөө үчүн ата-энелер мектеп тандоодо кандай жагдайларды эске алуусу керек?

— Бала кичинесинен кайсы тилде сүйлөп, кайсы тилде ой жүгүртсө, ошол көнгөн тилинде эле окуткан оң. Себеби мектеп босогосун аттоо – бала үчүн жаңы жашоо. Мектепке, жаңы чөйрөгө көнүү, сабак окуганды өздөштүрүүдө билинбегени менен, бала стрессти башынан өткөрөт. Ал эми кыргызча ой жүгүрткөн баланы орус класска берсе, бала эки эсе стресс болот. Орусча сүйлөп жаткан мугалимдин айткандарын акылында кыргызчага которуп, түшүнгөнчө убакыт өтүп кетет. Натыйжада бала программаны жакшы өздөштүрө албайт, классташтарынан артта калат.

Убакыттын өтүшү менен көнүп, кууп жетип алат да?

— Андай болушу мүмкүн. Бирок адамдагы тартынчаактык, өзүнө-өзү ишенбестик деген сапаттар дал ушундай учурда калыптанат. Сабакты түшүнүп, жооп берейин деген күндө деле сөздөрдү туура эмес айтып алсам шылдың болом деп тартынып, баланын өзүнө болгон ишеними олку-солку болуп калат. Жеке менин башымдан бул нерсе өткөн. Апам мен бала кезимде каза болуп калып таенемдин колунда өстүм. Жети жашка чыкканымда атам шаарга алып келип орус мектепке берди. Айылда жалаң кыргызча сүйлөп жүргөн жаным катуу кыйналдым. Жарым жыл үн каткан жокмун. Мугалим эмне жөнүндө айтып жатканын түшүнбөсөм эмне деп сүйлөп, сабакка кантип аралашат элем? Сиз айтмакчы, бара-бара көнүп кеттим, бирок аң-сезимиме убагында чоң эле сокку болгон.

Буга карабай эле баласынын тигил же бул тилде билим алуусун каалаган ата-энелерге кандай кеңеш берер элеңиз?

— Көпчүлүк учурда орусча билбеген ата-энелер “мендей болуп чектелип калбасын” деп баласынын орус тилинде билим алышын каалашат. Же болбосо баласынын орус тилинде ой жүгүрткөнүнө карабай “орус мүнөз, текебер болуп калбасын” деп кыргыз класска бергилери келишет. Ушул түшүнүктөн такыр эле алыстай албаган ата-эне баланы мектепке эртерээк даярдоосу керек. Ал үчүн бир нече ай эмес, жыл бою аракет кылган туура. Ар бир баланын кабыл алуу өзгөчөлүгүнө жараша болот. Алдын ала кандай тилдүү мектепке берериңизди аныктап алган соң атайын курстарга алып барып, үйдөн ошол тилге басым жасап сүйлөп, ошол тилде жомокторду окуп берүү керек.

Кээ бир балдар эки тилди аралаштырып сүйлөшөт. Бул адаттан кантип арылтса болот?

— Балага ал адат көп учурда ата-энесинен өтөт. Үйдө нукура бир тилде сүйлөгөндө бала ошого көнөт. Ага бир нерсени үйрөткүңүз келсе, оюнга айландырыңыз. Мисалы, “кел, үйдөн таза кыргызча сүйлөшөбүз, эгер бир сөз аралаштырсаң айып салынат, бир да сөз аралаштырбай таза кыргызча сүйлөсөң белек берилет” деген сыяктуу шык болуш керек. Дегеле баланы мектепке даярдоо оор процесс. Бир орунда отурганга, тапшырма аткарганга, жоопкерчиликке бала бакчада жүргөн кезинен үйрөткөн оң. Дагы бир маанилүү жагдай, эгер баланын тилинде кемчилик болсо, дароо адиске көрсөтүп, аны жойгонго аракет кылган оң. Болбосо сүйлөгөндөн тартынып, жанындагыларга шылдың болуп басынышы мүмкүн. Аң-сезимге бул чоң сокку алып келет.

Анара ДҮЙШӨНАЛИЕВА

Жооп калтыруу

Please enter your comment!
Please enter your name here