Негизгиге Аңгеме Бермет

Бермет

240

Бермет

            Узун бойлуу, узун боюна суналып түшкѳн бир ѳрүм чачы жарашкан кыз жол четинде жыла басып келет. Боюн түз алып, саал жер карагандай суз. Алдынан каршы келген адам болсо баш ийкеп учурашкан болот. Алик алган адам аны сѳзсүз аёо менен карап ѳтѳт.

            Бермет бул айылдын жаңы жашоочусу. Айылдын жепирейген мектеби быйылкы окуу жылын ушул кыздын келиши менен шаңдуу тосуп алгандай. 11-класска жаңы келген сулуу кыз эч кимди кайдыгер калтырган жок. Мугалимдерден баштап окуучуларга чейин анын чакан таржымалын тез эле иликтеп билишти. Бермет атасынан ажыраган соң таежеси ѳгѳй эненин колуна калтыргысы келбей айылына алып келген. Энеден эрте ажырап, ѳгѳй эненин жетегинде жеме менен бой жеткен кыздын жалгыз таянар тоосу атасы эле. Атасы сырын сурап билбесе да, чечилип сүйлѳшпѳсѳ да карааны кубат болуп турчу. “Кызым быйыл мектепти аяктайт. Кызымды доктур кылам. 11ди бүтсѳ борборго ѳзүм алып барып окууга тапшыртам”, – деп жүргѳндѳ кырсыктан катуу жабыркап, ооруканадан түбѳлүк жайына узап кетти.

            Кыздын сулуулугуна адеби, адебине аракети жарашып алдыңкы окуучу болду. Бир чейректе эле мугалимдердин баарын ыраазы кылып жакшы окуп, башта атаандашкан кыздарды курбуга айлантып алды. Ал эми ага ашык болуп сезимин ачыктап кат жазгандар менен кат жазууга батына албай сугун арткан жигиттер андан кѳп. Кыз табият берген сезимталдыгы менен баарын туюп, билип турат. Бирок оюна илеше калгандын баарын заматта башынан сүрүп чыгарып китебине умтулат. Анткени атасынын ишеничин актап, борборго окууга тапшыруу максаты зор.

***

            “Жакшысыңбы, Бермет. Ден соолугуң жакшыбы? Эмне кылып жатасың?”. Кыз келген каттын номерин карап, сүрѳтүнѳ ѳттү. Бейтааныш бир жигит. Бир аз карап турду да, номерди кайталап кат жаза албагандай тизмеге киргизип койду. Бул жигит Берметтин телефонунда “блокко түшкѳн” биринчи адам эмес. Кыз бейтааныш номер менен жазган балдардын баарын ушинтип ѳзүнѳн алыстатып коёт. Кайрадан китепке үңүлдү, бирок ою чачырап, окууга болгон кызыгуусун таппай калды. Жан дүйнѳсү жаралуу жандын оюнда түркүн санаа бар эле. Ар бир жолу аны китептер гана алаксытып, китептер гана жакшы ойго жетелечү. Азыр аны китептен алаксыткан ой башка. Жанагы сүрѳттү кайра ачты. Кашы-кѳзү кара, жашы улуураак жигит маңдай тиштерин кашкайтып күлүп турат. Адатта кат жазган балдардын кѳбү ѳз сүрѳтүн койбой ар башка нерселердин сүрѳтүн коюп алышат. Жүзүн бадырайта кѳрсѳткѳнү кызга жакшы таасир калтырды. Аңгыча эле жанагы номерден смс келди. “Мени блокко салып койдуң. Бирок мен сага жолугушум керек. Ушуну айтайын дегем. Эртең акыркы сабагыңдан кийин күтѳм. Тилек”. Бейтааныш жигиттин кайдан пайда болуп кат жазып жатканы ага кызык болду. Макулдугун сурабай эле күтѳм дегени кандай? “Жакшы эс ал, Бермет. Периштедейсиң”. Кыз ууртунан жылмайып алды.

            Акыркы сабак биология эле. Берметтин эң жакшы кѳргѳн сабагы. Бирок ою бѳлүндү, кечээки кат оюн алып учат. Уруксат сурап чыгып баягы номерге кат жазды: “Мени күтпѳгүлѳ. Жолумду тосуп кыжалат кылбагыла”. Оор нерседен бошонгондой боло түштү. Эми сабагына кызыгуу менен карады. Ырас, кат ээси анын суранычын аткарды. Бирок анын кимдигин билбей калганына кыздын ичи ачышкансыйт. Үйгѳ жетер-жеткенче сүрѳттѳгү жигит тосо чыкчудай эки жагын элеңдеп карап келди. Бѳлмѳсүнѳ кирип деми сууй түштү. Колдору элпек иштеп жанагы сүрѳттү тез ачты. Кимсиң?

***

            Жаздын жылуу күндѳрү дене бойду жибитип, баарын ѳз кѳркүнѳ чыгарып калган кез. Бермет райондун борборундагы базарды аралап кийим карап жүргѳн. Так тушунан чыккан үндѳн чочуп кетти.

  • Жакшысыңбы, Бермет?
  • Жакшы.
  • Мен Тилек. Тааныдың болуш керек.
  • Ии, – сүрѳттѳгү жигитти жазбай тааныды.  
  • Сени менен сүйлѳшүү үчүн артыңдан издеп келдим.
  • Эмнени сүйлѳшѳбүз?
  • Сага айтчу сѳзүм бар. – Жигит жалооруп жибергенсиди. Жалжылдаган кѳзүн кыздан ала албай, сугула карап жатты. – Бир жерге отуруп сүйлѳшѳлү.
  • Жок. Шашылышмын.
  • Эл кѳрѳт деп жатасың го. Эч ким кѳрбѳйт. Анан ѳзүм жеткирип коём үйүңѳ.

Тилек айылдын алдыңкы уулдарынын бири. Бир үйдѳ энеси экѳѳ гана турат. Оокатка тың, жер тытып, мал багып, устачылык да кылат. Ара-чолодо унаасы менен райондун борборуна эл ташый калат. Бермет таежесин ээрчип бул айылга биротоло келатканда ушул Тилектин унаасына отурушкан. Кыздын сулуу кѳздѳрүн күзгүдѳн тиктеп келген. Сулуулугуна суктанып, муңайымдыгына таң калган. Ошол күндѳн бери бейтааныш кыз аны уйкудан калтырды. Кѳзүн ачса эсинде, кѳзүн жумса түшүндѳ. Таң эрте таксисттердин катарында кезегин күтүп унаасында отурган. Берметтин кезектеги унаага түшүп жылып кеткенин байкап, жүргүнчү күтпѳстѳн ал отурган унаага удаа жѳнѳгѳн. Кыз бир топ жумуштарын бүтүргүчѳ артынан калбай акмалап жүрдү. Анан сапары карып баратканын болжоп базардан бет келди. Кыздын ичинде чочулоо менен тартылуу тирешип, андан да айтылчу кепке кызыгуусу күч болду.  

  • Бермет, бул ѳтѳ маанилүү. Бир аз эле убактыңды сурайм. – Унчукпаган кызды ишараты менен ээрчитип жѳнѳдү жигит. Бири-биринин караанын ээрчий басып отуруп бир бакка келишти. Тилек кепти кандай баштаарын билбей жатты. Ѳзүн токтотууга аракет кылганы менен колу калтырап, үнү да титиреп чыкты:
  • Мен муну жазып койсом деле болмок… Телефондон деле айтсам болмок… Бирок бул олуттуу. Мен үчүн абдан маанилүү…
  • Бермет, мен сени жакшы кѳрѳм. – Кыз жер карады. Ушул сүйлѳм жигитке кубат бергенсип, калган кебин ишеничтүү улантты. – Сени биринчи кѳргѳндѳ эле жактыргам. Сен тууралуу кѳп сүйлѳштү. Баса, мен силерден анча деле алыс жашабайм. Кошуна элебиз. Сен тууралуу дайыма угам. Анан башкалар… – “сага ашык болгондор” деп айтууга оозу барай мукактанып калды. Кызды жакшы кѳргѳн башкалар да бар экенин ага билдиргиси келбей кызганып кетти. 
  • Болдубу? Сѳзүңүз бүтсѳ кетейин.
  • Жок! Бүтѳ элек. Бермет, мен сени башка эч кимге ыраа кѳрбѳйм. Сен меники болушуң керек.
  • Мен окушум керек.
  • Ооба, билем.

Кыздын телефонуна чалуу келип калды. Кыз коңгуроого жооп берген бойдон жигиттин жанынан узап кетти.

***

Акыркы коңгуроо да кагылды. Бермет шаар аны кандай тосуп алып, кандай жашоо сунарын элестете албай түйшѳлсѳ, Тилек бул сулуу менен бүт жашоосу кошо кетчүдѳй тыбырчылап тынч ала албайт. Баарына каршы чыгып кызды алып калгысы келет, бирок анын окуйм дегенде ак эткенден так эткен аруу тилегине балта чаба албайт. Ары апасынын окубай калганы үчүн ѳмүр бою арман кылып келатканы ага чоң сабак эле. Апасы ошол үчүн жалгыз бой экенине карабай эки эжесин жанталашып окутуп, канча жыл кышкыга жылуу ѳтүк ала албай келбеди беле. Ошондо ырас кылыптыр, азыр ошол эжелери ѳтүктүн түрүн кийгизип, жаш баладай эркелетип таттуунун түрүн жѳнѳтүп, ар жайда эс алдырып жатышпайбы. Аялдын билимдүү болгону кандай жакшы экенин кулагына куюп койгон энеси. Ошол үчүн Тилек ашыгын аргасыз болсо да узатып жатат.

***

  • Эй, жетим, алдагы томаяктан алыс бол деген сайын эмне тескериленесиң?

Заардуу үн отургандардын үрѳйүн учурду. Алкынган аял Берметке жете албай ачуу сѳздѳрүн агытып жатты. Кыз Тилектин артында корголойт. Бермет 2-курсту аяктаган кезде таежесине Тилек менен мамилеси бар экенин айткан. Таежеси ошол эле жерден асман-айга секирип “ѳзүң жетим болсоң, дагы жетим ѳскѳн балага эмне бар? Сенде менин да акым бар, сенин кайын журтуң мага куда болот. Кудаларымдын баары эстүү, тектүү адамдар. Ѳмүр бою жону жаңырбаган жесир менен куда боло албайм. Мамилеңди сыйың менен токтот” деген. Бирок күн ѳткѳн сайын алоосу күчѳп бараткан мамиле токтогон эмес. Болгону, Бермет таежесине экинчи сыр айткыс болгон. Бирок ал ошол күндѳн баштап жээни менен Тилектин сары изин кубалап калган. Бир ирет Тилектин энесине да жагымсыз сѳздѳрүн айтты. Баласын Берметтен алыстатат деп ойлоду эле, анда деле болгон жок. Акыры бул маселени Берметти ѳзү каалаган жерге ала качтыруу менен чечүүнү тапкан. Эми минтип Бермет жетчү жерине жете электе Тилек жолун тосуп чыгып кызды жулуп кетип отурат. Сыйлуу адамдардын алдында баркы сынып, кеби ѳтпѳй калганы турат. Берметти мына азыр жетелеп чыгып күйѳѳ болчуга салып бергенге даяр, бирок жээни аны угар түрү жок.

  • Эгер мени аларга кайтара турган болсоңуз мени экинчи кѳрбѳйсүз.
  • Ой, ары жок дес-се. Сен ким дегендин бүлѳсү болосуң, билесиңби?
  • Билгим да келбейт. Жайыма коюңуз. Сизге болгон сыйым сый бойдон калсын.
  • О, сыйдан айлангыр, сыйымдан айлангыр. Ушул жерден жыргаганыңды кѳрѳм.
  • Эч кандай эрге тийбейм. Окуйм. 
  • Тузума түкүргѳн эссиз, жетим. Мына сен мени экинчи кѳрбѳйсүң! Анан окуганыңды кѳрѳм сенин? Тим эле мунун контрагын тѳлѳгѳнүмчү?!.. Босогомду аттаба! Экинчи алдымдан чыкпа!

Эртеден бери үнсүз турган кыздын кесе сүйлѳп чыгышы жанын кашайтты. Ачуусуна ээ боло албай дагы айтууга уу сѳздѳрдү таппай демиге чыгып кетти аял. Буркураган кызды Тилектин энеси бооруна кысты:

  • Ыйлаба, садага болоюн. Окууңдан калба. Бүгүн эле шаарга жеткиребиз.

Тилек Берметти ушуну менен жанында алып калууну ойлоп турган. Апасынын сѳзүнѳ аң-таң боло түштү.

  • Апа, кайра шаарга барганда тынч коёбу?
  • Кудайым бар. Окуусун орто жолго калтырбасын. Калганын дагы кѳрѳ жатарбыз. Эртеңки сабагына жетишпей калбасын, жол камын кѳрѳлү.

***

            Баягы жагымсыз күндѳн кийин Бермет чын эле таежеси менен бет келишкен жок. Жол киресинен баштап окуу акысына чейин милдетти Тилек ѳз мойнуна алган. Энеси курсагынын камын кылып ысык нанын, айран-сүтүн салып турду. Ушу милдет менен Тилек районго эмес, борборго ат тезегин кургатпай эл ташып калган. Ал үчүн Берметтин 3-курстан 5-курска жетиши узак жылдарга тете болду. Канча жолу аны ѳзү менен кошо айылга алып кеткиси келди. Бирок апасынын “окуусун аяктамайынча кол тийгизбей күт. Турмуштун түйшүгүнѳ түшкѳн аял окумак турсун чачын тарай албай калат. Эрдикти сүрѳ кыл, уулум” деген акылы тизгинин тартып турчу. Энеси деле уулунун үйлѳнүүгѳ ашыгып жүргѳнүн байкабай койгон жок. Анысын билип билмексен болуп, шаарга кетсе шашып кайра келгидей ишти кошо табыштап, Берметке жан тартты. Эне-баланын ишеничин актап Бермет окуусун кызыл диплом менен аяктады. Диломун колго алган күндүн эртеси ак жоолук салынып, кѳшѳгѳгѳ отурду.

Гүлайым Калыбекова

Жооп калтыруу

Please enter your comment!
Please enter your name here