Негизгиге Интервью Психолог, тренер Каныкей Сейитказиева: Аял — мамиленин аяры

Психолог, тренер Каныкей Сейитказиева: Аял — мамиленин аяры

1330

Күнүбүздѳ ордун таппай, милдетин аткара албай кыйналып, “канткенде жашоомду жакшы нукка ѳзгѳртѳм?”, “кантип?”, “эмне үчүн?” деген суроолоруна жооп таба албай жүргѳн адамдар кѳп кездешип жатат коомубузда. Бүгүнкү каарманыбыз тренер, коуч Каныкей айым дал ушул суроолорго жооп берип, бактылуу жашоонун сырларын ачып бергенге багыт берет. Учурда Каныкей айым көптөгөн адамдарга кеңешин берип, пайдасын тийгизип келет.

— Эже, сиздер өтүп жаткан тренингдер кайсы тармакты өзүнө камтыйт?

— Биз “Улуу Теңдик” коомдук фондунун атынан иштейбиз. “УлууТеңдик” коомдук фонду расмий түрдѳ 2017-жылы түзүлгѳн. Коомдук фонддун негиздѳѳчүлѳрү Мамат кызы Гулийпа жана Абдылда уулу Нурлан. Фондубуздун негизги максаты –адам, коом, жаратылыш ортосундагы тең салмакты орнотуу. Бул тең салмак адамдын аң сезимин ѳстүрүү, табиятын таануу жолу менен гана келет. Ар бир адамдын коомдо жана жаратылышта ээлеген орду, аткара турган кызматы бар. Биздин тренингдерибиз жашоодо ѳз ордубузду табуу, жашообуздагы кыйынчылыктар, биздин мүнѳзүбүздѳн келип чыккан кыйынчылыктар, чектелип калыптанып калган туура эмес шаблондордон экенин талдап, аны жоюу, жан дүйнѳнү агартууга арналат. Адам, качан гана ички жана сырткы тең салмактуулукту сактамайынча жан дүйнөсү жай таппайт. Азыр адамдар сырткы байлыкка көп көңүл буруп келишет. Андан тышкары үй-бүлөдө аял-эркек, ата-эне жана бала, кайын журт менен келиндин ортосундагы мамилелер да туура эмес болуп калган. Мына ушул темаларды баарын жыйынтыктап келип, Үй-бүлө, Ден соолук, Ырыскы деген үч багытта сабактарыбызды ѳтѳбүз. Гулийпа айым менен Нурлан мырза бул сабактарды кѳп жылдан бери фонд расмий түзүлгүчѳ эле ѳтүп келишкен.

— Бул тренингдерге көбүнчө кимдер катышат?

— Оңдош үчүн ааламды – оңдош керек адамды, оңдош үчүн адамды – оңдош керек аялды деген максат менен иш алып барабыз. “Аялдын үй-бүлөдөгү орду ким?” деген суроонун жообун тапканга жардам беребиз. Анткени аял үйдөгү берекени уютуучу, балага тарбия берүүчү. Эгер уютку жок болсо үй-бүлө ыдырайт, ынтымак кетет. Тарбия жок болсо коом бузулат. Азыр бизде билимдүү адам көп, бирок алардын тарбиясы аз болуп жатпайбы. Андыктан биз ушул тарбия жаатында да иш алып барабыз. Ошон үчүн аялдарга кѳбүрѳѳк басым жасап жатабыз. Караколдо жана Бишкекте борборубуз бар.Кѳбүнчѳ Үй-бүлө багытында суроо-талап көп болуп атат. Жубайлардын, кайнене-келиндердин мамилелериндеги кѳйгѳйлѳрдѳн улам келгендер бар. Турмуштан чыгып, жашоодо жолун таппай жүргөн келиндер, жигиттер кайрылышат. Ден соолугун оңдойм дегендер, ырыскысын кѳбѳйтѳм дегендер да бар. Энелер келет, кызын турмушка узатам, уулун үйлѳнтѳм, турмушка даяр болсун деген максат менен. Негизинен жалаң аялдар эле эмес, сабагыбыздан ѳтүп ѳз ордун таап, жашоосун оңдоп алган эркектер да кѳп. Катышуучулардын жаш курагы чектелбейт. Жашоомду ѳзгѳртѳм деген эрктүү адамдардын баарына жардам бергенге даярбыз.

— Алар менен кандай ыкмада иштешесиздер?

— Мамиле түзүүнүн жолдорун көрсөтөбүз. Жети күндѳ алты сааттан сабак өтүлөт. Бир күндө үч саат теория, үч саат практикалык сабактар болот. Көйгөйлөр эмнеден улам келип чыгып жатканын, мүнөзүн талдайбыз. Кыргызда жакшы үрп-адаттар бар. Балага ал үрп-адаттар эмчек эмизген кезден баштап берилет. Ал эми адаттан мүнөз, мүнөздөн тагдыр жаралат. Биздин ишибиз баарын башынан иреттѳѳ. Кайсы жерден ката кетиргенин, үй-бүлөдөгү өзүнүн, кайын энесинин жана жубайынын ортосундагы мамилелерин талдайбыз. Бизге келген адам кетирген каталарынан сабак алып, кийинки жашоосун түздөп кеткенге мүмкүнчүлүк алат. Биз берген тапшырманы туура аткарганда жакшы жыйынтык сөзсүз болот. Бир нече күндөн кийин кадимкидей жашоосунда жылыш болуп атканын сүйүнчүлөп келишет. Кээ бири “мен баарын кылып атсам деле жубайымдын мага кылган мамилеси өзгөргөн жок” дешет, демек, жакшы аракет кылбай атканын айтып багыт беребиз. Эгер адам кетирген катасын мойнуна алса, анда алдыга жылыш болот. Көп учурда ажырашуу алдында турган үй-бүлө ал чечиминен кайтат. Негизи, келгендердин баарынын эле көйгөйү бир. Жубайы менен, кайындары менен тил табыша албай же ден соолугу начарлап кеткен болот. Ал эми биз ар бир адамдын кырдаалына, жашоосуна жараша ыкмаларды сунуштайбыз.

— Жакшы жыйынтыкка жетүү үчүн үйдөн бирөө эле келгени жетиштүүбү?

— Кимиси кырдаалды оңдоого биринчи кадам жасаса, ошонусу келе берсе болот. Экѳѳ тең келсе тезирээк жыйынтык болот. Бирок келгендердин басымдуу бѳлүгү аялдар.

— Бир акын “азыр энелер кыздарына сеп даярдаганды үйрөндү, бирок турмушка даярдоого үйрөнө албай атат” деген эле. Демек, энелер айтпаган нерсени силер үйрөтөт экенсиздер да?

— Туура айткан экен, ата-энелер кыздардын материалдык жагын камсыздап, себин даярдап берип атабыз. Бирок барган жерине жуурулушуп кетип, ошол жерден агарып-көгөрүп этек-жеңи жайылып орун алып кеткенге үйрөтпөй атабыз. Таразага материалдык жана руханий байлыкты коё турган болсок, азыр биз материалдык байлыкка кызыгуубуз артып жатат. Тең салмактуулук сакталган жок. Бир аксакалдан “дүйнөдөгү эң баатыр адам ким?” десе “кыз бала” дептир. “Себеби бойго жеткенде жубайынан башка эч кимди тааныбаган бүлөгө барып, кабыл алып, башын ийип келин болуп, ошол элге сиңет, аракети менен ошол жердин жеңеси, андан кийин энеси болот, бул баатырлык эмей эмне?” деген экен. Андыктан кыз баланын үй-бүлөдөгү орду кандай экенин эне кичинесинен тарбия берип, коомду түптөөгө салымын кошуусу керек. Биз сабактарыбызда мына ушулардын баарын камтып, айтылбай калган, унутулуп бараткан үй-бүлѳ каада- салттарын үйрѳтүп, турмушка даярдайбыз.

— Жубайлардын ортосундагы мамилени оңдоодо кандай иш алып барасыздар?

— Азыр жаштар турмуш курарда материалдык байлыкты, кызматын алдыңкы орунга жылдырып атышат. Мамиле кура албасаң канча байлыгың болбосун акыры ажырашууга алып келет. Үй, машина деле калат. Биринчи кезекте аял-эркектин мамилесин тең салмакка алып келебиз. Көп учурда аял киши биринчи кадам таштайт. Эркектин табияты башкача болот экен. Алар энедей болуп көйгөйдү биринчи көрө албайт. Аял насилинде үй-бүлөнү сактап калууга дилгир болот тура. Кайра эле кетирген катачылыктарды таап анализдөө, мүнөздү оңдоо боюнча иш алып барабыз. Аял менен эркек өзүнүн табиятын түшүнүп, аң-сезимин ѳстүргѳндѳ гана жакшы жыйынтык болот. Казандын көөсүн бир жуусаң эле кетип калбайт да, көңүлдүн кири да дал ошондой. Образдуу айтканда, күндө бир катмарын жууп отуруп тазалайсың.

— Азыр көп учурда аялдар турмуштун тизгинин колуна алып, эркектерди артка жылдырып койгондой?

— Биздин коомдо көп аялдын сырты аял, ичи эркек. Кылган иши, ойлонгону эркекче. Үйдө эркектен биринчи озунуп акча табат, маселени чечет. Жыйынтыгында эркек алсырап атат, аял эркектей болуп жүрүп агрессияны пайда кылат. Бир үй-бүлөдө эки эркек тирешип аткандай кырдаал жаралат. Эркектин милдеттеринин баарын аял өзүнө жүктөп алса, эркек ал үйдө өзүн артык баш, бош сезет. Ошону биз “сен аялсың, эсиңе кел, жаратылыш сени аял кылып жараткан, бул жашоодогу милдеттериң такыр башка” деп терең түшүнүктѳрдү беребиз. Аң-сезими өзгөргөндө “мен туура эмес кылыптырмын” деп ордун таап, катасын оңдойт. Ошентип, жубайы менен мамилеси оңолот. Бардык мамиледе тең салмактуулук болгондо гана алдыга жылыш болот.

— Тилекке каршы, биринчи турмушунан жолу болбой бир нече баласы менен экинчи ирет турмуш куруп жашоосунан жаңылган айымдар көп болууда. Бул көйгөйдү кантип жолго салса болот?

— Адам аң-сезимин ѳстүрүп, кѳз карашты ѳзгѳртүүсү керек. Аял өзү өзгөрбөсө канча күйөөгө тийсе да жашоосу оңолбойт. Бир кетирген катаны оңдобосо кайра эле ошол куураган турмушта жашайт. Мисалы, биринчи турмуштан эмнеге ажырашты, себебин таап өзүнүн катасын сезип, аны экинчи тагдырында кайталабаганга аракет кылуусу керек. Бирок көп учурда анте албай, акырында эркектин баары жаман деген ойдо болот. Ошол эле убакта эркектер да кайра- кайра аял кетирип ордун таба албайт. Анан эле аялдын баары жаман деген ойдо болушат. Себебинин баары ѳзүндѳ. Өзгөрүү деген сөз деле “өзүмдү көрүү” дегенди билдирип атпайбы. Бизге жеке, тайпага да кайрылгандар көп болот. Жети күндө адамдын аң-сезиминин өзгөрүүсүнө жол көрсөтүп беребиз, андан ары жашоосуна өзү жоопкерчилик алып кетет. Эгер адашып баратса кайра кайрылат. Бир адамдын жашоосун туура жолго салып, турмушунун жакшырып кеткенин көрсөң санааң тынчыйт.

— Жеке сиздин жашооңузда эмне өзгөрдү?

— Фондго келгенге чейин мен материалдык жетишкендик үчүн эле аракет кылып жүрүптүрмүн. Кызматыма берилип кетип ден соолугума зыянын тийгизипмин. Ошол учурда акылман адамдарга Гулийпа менен Нурлан агага жолугуп калдым. Сабак алдым. Ошондон тартып өзүмдү иреттеп, жашоомду өзгөртө баштадым. Ден соолугум оңолду, өзүм көрүп аткан жакшы жыйынтыктарды башкаларга билдиргим келди. Жашоомдо коп жерден кечигиптирмин, сабактардын жардамы менен убагында көп катаны оңдоп кеттим. Жубайым, эки кыз, бир уулум бар.

— Маегиңизге рахмат!

Каныкей айымдын байланыш номери 0701 13 13 36

Анара Дүйшөналиева

СоӊкуКыяс Молдокасымов: Багбанчылыктан жакшы киреше тапса болот
КийинкиБаткендик уз Махпурат айымдын килемдерин чет элдиктер издеп келип алышат

Жооп калтыруу

Please enter your comment!
Please enter your name here